Plazma kesme teknolojisinin çalışma prensipleri, uygun metal ve kalınlık seçiminden, kesim kalitesini etkileyen faktörlere kadar tüm detayları bu rehberde bulabilirsiniz. El tipi ve CNC plazma kesiciler, gaz ve kompresör seçimi, lazer ve su jetiyle karşılaştırmalar ile plazma kesimin avantajlarını öğrenin.
PlaZma kesme teknolojisi, çelik levhadan braket çıkarmak, profil boruyu kısaltmak veya CNC makinesinde karmaşık şekilli parçalar hazırlamak için kullanılır. Tüm bu işlemlerin temelinde tek bir süreç yatar: elektrik arkı, gaz akışını plazmaya dönüştürür ve plazma torcu onu dar bir kesim hattına yönlendirir. Kullanılan gaz genellikle sıradan sıkıştırılmış havadır.
PlaZma kesme makinesinin performansı, malzeme türüne, iş parçasının kalınlığına ve kenar kalitesine göre değişir. Aynı cihaz, bir levhada düzgün bir kesim sağlarken, daha kalın metallerde belirgin bir eğim veya çıkıntı bırakabilir. Bu farkın nedenlerini anlamak için önce plazma torcunun içindeki süreçleri inceleyelim.
PlaZma kesme cihazı, bir güç kaynağı ve içine gaz verilen bir plazma torcundan oluşur. Torcun içinde bir elektrot ve küçük çıkış deliğine sahip bir meme bulunur. Metal iş parçasına bir topraklama kablosu bağlanır. Elektrot ile iş parçası arasında bir ark oluştuğunda devre tamamlanır.
Bazı cihazlarda işlem, elektrot ile meme arasında bir pilot ark oluşturarak başlar. Bu ark, gazı ısıtarak kısmen iyonlaştırır. İyonlaşma sırasında bazı moleküller elektronlarını kaybeder ve gaz, elektrik akımı taşıyabilen plazmaya dönüşür.
Gaz akışı iş parçasına ulaştığında, ana ark metale geçer. Böylece enerji doğrudan kesilecek bölgeye aktarılır. Bu yöntemin çalışabilmesi için iş parçasının elektrik iletken olması gerekir. Çelik ve alüminyum uygundur; cam ve ahşap ise uygun değildir.
Memedeki dar delik, arkı sıkıştırır ve gazı yüksek hızda, odaklanmış bir şekilde yönlendirir. Deliğin şekli, plazma akışının formunu etkilediğinden, meme aşındıkça kesim genişliği ve kenar açısı değişebilir.
Elektrik arkının etkisiyle metal lokal olarak ısınır ve erir. Yüksek hızlı gaz akışı, erimiş metali kesim hattından dışarı üfler ve kesimin devam etmesini sağlar. Torç hareket ettikçe bu süreç tüm hat boyunca tekrar eder. Çıkan kıvılcımlar, plazma akışıyla taşınan sıcak metal damlacıklarıdır.
Levhanın kenarından başlanan kesimlerde eriyik, açık uçtan kolayca dışarı çıkar. Ancak ortadan bir delik açılması gerekiyorsa, torç önce tüm kalınlığı delmek zorundadır. Delme sırasında eriyik, bazen yukarıya, meme tarafına fırlayabilir. Bu yüzden, makine üreticileri genellikle delme kalınlığı ile kenardan kesim kalınlığını ayrı ayrı belirtir.
Kesim genişliğini ayrıca, arkın her noktada geçirdiği süre de etkiler. Çok yavaş hareket edilirse, eriyik hat boyunca genişleyebilir ve alt kenarda katılaşma olabilir. Çok hızlı hareketlerde ise alt kısım üstten geri kalabilir ve bazı bölgeler tamamen kesilmeyebilir. Bu nedenle, farklı malzemeler ve kalınlıklar için kesim tablolarında hem akım hem de hız belirtilir.
Standart bir plazma kesici, karbon çeliği, paslanmaz çelik, alüminyum, bakır ve pirinç gibi iletken metaller için uygundur. Her malzeme için uygun kesim ayarları gereklidir. Aynı kalınlıktaki levhalarda bile çalışma hızı, metalin ısıyı iletme ve erimiş kısmın davranışına bağlı olarak değişebilir.
Karbon çeliği genellikle hava ile kesilir. Bu yöntemle levhalar, borular ve şablon kesimleri yapılabilir. Profil boru veya köşe demiri keserken, kesilecek bölgedeki duvar kalınlığına göre ayar yapılır. Örneğin, 40 × 40 × 3 mm bir boruda sadece 3 mm esas alınır.
Paslanmaz çelik kesimde ise, kenarda oluşan oksit tabakası ve ısı izlerinin temizlenmesi gerekebilir, özellikle kaynak yapılacaksa veya parça görünürde kalacaksa. Endüstriyel ekipmanlarda, plazma gazı bileşimi çeliğin türüne ve yüzey kalitesine göre seçilir.
Alüminyum, ısıyı çok hızlı ilettiğinden, ona özel ayarlar gerektirir. Aynı kalınlıktaki çelik ve alüminyum levhalarda farklı kesim genişliği ve kenar formu ortaya çıkabilir. Üretici, alüminyum için özel bir tablo veriyorsa, akım, hız ve torç mesafesini buna göre ayarlayın.
PlaZma kesici özelliklerinde "20 mm'ye kadar" gibi bir ifade, cihazın gerçek performansı hakkında çok şey söylemez. Hangi metal için, ne tür bir kesim (çalışma, maksimum, delme) olduğu mutlaka kontrol edilmelidir.
El tipi plazma kesiciler, profil kesmek, braket çıkarmak veya kılavuzla düz kesimler yapmak için idealdir. Düz kesimler için metal cetvel, tekrarlayan şekiller için şablon kullanabilirsiniz. Kesim hızı ve torcun pozisyonu operatöre bağlıdır; köşelerde yavaşlarsanız, kesim genişliği artabilir.
CNC makinesi ise, torcu belirlenen güzergah boyunca sabit hızda hareket ettirir ve aynı şekli tekrar tekrar üretir. Otomatik yükseklik kontrolü, ısınan levhanın bükülmesinde doğru mesafeyi korumaya yardımcı olur. Bu, çok sayıda aynı parçanın veya deliklerin hazırlanmasında avantaj sağlar.
Garaj veya atölye için plazma kesici seçerken, en sık keseceğiniz metal ve kalınlığı belirleyin. Örneğin, 4-6 mm levha kesimi yapacaksanız, cihazın bu aralıkta hangi hızda ve akımda çalıştığını üretici tablosundan kontrol edin. Bir kalınlık için birkaç farklı mod olabilir; hız, sarf malzemesi ve yükseklik açısından aynı satırı baz alın.
Uzun kesimlerde, devreye alma süresi (PV) önemlidir. Örneğin, %40 PV'de 50A akımda cihaz, on dakikalık döngüde dört dakika çalışabilir. Büyük levha kesimlerinde, cihazların bu değerdeki performansını karşılaştırın.
El tipi plazma kesicilerde genellikle sıkıştırılmış hava kullanılır. Bu, harici veya entegre kompresörden sağlanır. Endüstriyel tesislerde ise oksijen, azot ve gaz karışımları da kullanılabilir. Uygun gaz ve modlar, cihazın dokümantasyonunda belirtilmiştir.
Kompresör seçerken, plazma kesici kataloğundan gerekli hava debisi ve giriş basıncını bulun. Kompresör, bu değeri kesim sırasında sağlayabilmelidir. Kompresörün yalnızca emiş debisi verilmişse, uzun kesimler için yeterli olup olmadığını anlamak zordur.
Depo hacmi (tank kapasitesi), kısa kesimler için yeterli hava sağlar. Uzun kesimde, torç havayı kompresörden hızlı tüketirse, basınç düşmeye başlar. Bu nedenle, hava akışı açıkken ve mümkünse cihaz girişinde basıncı ölçün. Uzun ince hortumlar ve dar bağlantılar da basıncı düşürebilir.
Besleme hattında temiz ve kuru hava gereklidir. Depoda biriken kondensat, torca girerse elektrot ve memeyi hızlı aşındırır. Kondensat tanktan boşaltılır; hatta filtre ve nem alıcı yerleştirilmelidir. Eğer havada yağ veya nem kalıyorsa, sistemin hazırlığı cihazın gereksinimlerine göre düzenlenmelidir.
Cüruf, alt kenarda katılaşan erimiş metal damlacıklarıdır. Çok yavaş kesimde büyük çıkıntılar oluşur ve bunlar kolayca temizlenebilir. Çok hızlı kesimde ise, cüruf ince bir şerit gibi kenara yapışır ve yan yüzeydeki çizgiler kesim yönüne ters eğimli olur. Bu belirtiler, hızı hangi yönde ayarlamanız gerektiğini gösterir.
Çıkıntılar sadece köşelerde ve kısa yaylarda oluşuyorsa, torcun bu bölgelerde ne kadar yavaşladığını kontrol edin. Doğruda hız uygunken, dönüşte torç metale daha uzun süre etki eder ve eriyik birikir. El ile kesimde, operatör el pozisyonunu değiştirirken bu tür duraksamalar yaygındır.
Kenar eğimi, kesim yüzeyinin levhaya dik olmamasıdır. El ile kesimde, torcun dik tutulup tutulmadığını kontrol edin. Meme eğikse, plazma akışı levhadan açıyla geçer. Torç-metal mesafesi fazla olursa, akış genişler ve üstü alttan daha geniş bir kesik oluşabilir.
Doğru yükseklikte bile, gazın torç içinde girdap yapması nedeniyle bir taraf daha düzgün olabilir. CNC kesiminde, dış kontur ve deliklerin yönü, daha düzgün tarafın parçada kalması için seçilir.
Memedeki çıkış deliği kontrol edilir: sağlam memede delik yuvarlak ve düzgün kenarlıdır. Deliğin şekli bozulur, büyür veya kenarında çentik oluşursa, akış simetrisini kaybeder. Bu, kesim genişliği, yüzey çizgileri veya eğim değişikliği olarak görülür.
Elektrotun çalışma ucunda zamanla bir oyuk oluşur. Küçük bir çukur normaldir, ancak üreticinin belirttiği sınırı aşarsa elektrot değiştirilmelidir. Çok aşınmış bir elektrot, ark başlatmada sorun çıkarabilir ve memeyi de bozabilir. Genellikle her iki parça birlikte kontrol edilir.
Kesim kalitesi aynı seride bozulduysa, sarf malzemelerini ve hava akışını kontrol edin. Ardından, aynı malzeme üzerinde kısa bir deneme kesimi yapın ve tek seferde bir parametre değiştirin. Örneğin, akım ve yükseklik aynı kalsın, hızı değiştirin ve cürufun etkisini gözlemleyin.
PlaZma kesim, özellikle kesim sonrası parçaların taşlanacağı veya kaynak yapılacağı durumlarda hızlı çelik levha işleme için tercih edilir. Lazer kesim, ince detaylar ve hassas yerleşim gerektiren parçalar için uygundur. Su jeti ise ısıya hassas parçalar, taş ve cam gibi iletken olmayan malzemeler için idealdir.
Lazer kesimde, odaklanmış bir ışın metali ısıtırken, yardımcı gaz malzemeyi kesik hattından uzaklaştırır. İnce levhalarda lazer, genellikle daha dar ve hassas kesimler sunar. Örneğin, havalandırma delikleri sıralı bir panelde, lazer küçük boşlukları ve ince köprüleri korur. Büyük çelik kesimlerinde ise plazma yeterli olabilir. Her iki yöntemde de hız, levha kalınlığı ve ekipman gücüne bağlıdır.
Su jeti kesiminde, aşındırıcı tanecikli su püskürtülerek metal mekanik olarak kaldırılır. Bu yöntemde, kenarda ısıl etki bölgesi oluşmaz. Plazma ve lazerde ise kenar bölgesinde ısıdan kaynaklı değişimler görülebilir ve ince levhalarda şekil bozulmasına neden olabilir. Farklı malzemelerde su jetiyle kesim süreci hakkında daha detaylı bilgi için hidroabrazyon kesme hakkındaki makalemizi inceleyin.
Su jetiyle çelik kesim, pürüzsüz bir kenar isteniyorsa plazmaya göre daha yavaştır. Akış hızı arttıkça, alt kısımda gecikme oluşur ve kenarda belirgin çizgiler kalabilir. Parçanın hemen montajı gerekiyorsa, toplam üretim süresini ve son işlemi birlikte değerlendirin. Hızlı kesim sonrası kenar tesviyesi ve delik düzeltmesi gerekebilir; yavaş ama hassas bir kesim ise tek seferde istenen geometriyi sağlayabilir.
PlaZma kesimde elektrik arkı, gazı iletken bir plazmaya dönüştürerek metali kesim hattı boyunca eritir. Gaz akışı, eriyiği dışarı üfler. Bu yöntem, çelik, paslanmaz ve alüminyumun hızlı şekilde kesilmesi için uygundur ve küçük kenar eğimleri ile sonradan taşlama kabul edilebilir.
PlaZma kesici seçerken, malzeme tipi, çalışma kalınlığı ve izin verilen kenar eğimini belirleyin. Kesime levha ortasından başlanacaksa, delme kalınlığını ayrıca kontrol edin. Hava plazması için, gereken hava debisi ve basıncı kompresör kapasitesiyle karşılaştırın. Seri kesim öncesi, aynı metalden bir parça üzerinde deneme kesimi yaparak kenar düzeltmesi için gereken süreyi gözden geçirin.